بین النهرین :

بسیار پیش از معماری خر سنگی در اوائل دوره نو سنگی کهن ترین بقایای اسکان بشر در بین النهرین دیده شد ، باروهای شهر اریکا در اردن با قدمت 8000 تا 7000 ق م و بقایای شهر چتل هویوک در ترکیه امروزی 6000 ق م .( این شهر شبیه شهرستان ماسوله ساخته شده )

سومریان :

تمدن به معای واقعی کلمه از سومریان 3500 ق م آغاز شد .( زیگورات سازی هنر سومریان است )

چهار ویژگی مهم سومریان :

o       اولین قومی که فلز را شناختند و به کار بردند

o       نخستین کشاورزی نظام یافته را پدید آوردند

o       دولت تاسیس کردند و اولین شهر واقعی را ایجاد کردند : اور ، اورک ، اریدو،لاگاش

o       خط را اختراع کردند که ابتدا تصویری و سپس میخی بود

o       نژاد سومریها ناشناخته است – نژاد ایلامی ها هم ناشناخته است

اعتقادبه زندگی بعد از مرگ شبیه مصریها در سومر وجود نداشته است – مقبره سازی ندارند – زیگورات (پلکان آسمان از آنها بر جای مانده ) از هنر سومر در منظقه تل اسمر در معبد ابو پیکره هایی با چشمان بزرگ یافت شده ، معتقد بودند که چشم درچه روح است در این پیکره ها پرسپکتیو خاصی دیده می شود که شبیه نقاشیهای غار لاسکو در فرانسه است ، در نقاشی های آنجا سر گاو از نیم رخ کشیده شده و شاخش از تمام رخ .

اکدیان :

از نژاد سامی بودند ، تندیسهای پادشاهانشان نشان دهنده  عظمت و قائل شدن قدرت خدایی برای پادشاه است .

هدف پیکر تراشی اکدی : تجلیل مقام پادشاه بوده و معروفترین اثر اکدی لوح پیروزی نارام سین  2200 ق. م  این لوح در 1897 در شهر شوش توسط دمرگان باستان شناس فرانسوی کشف شد و آنرا به موزه لوور برد.

سومر جدید: منطقه قدرت شان در شهر باستانی اور بود از این تمدن حدود 20 پیکره از پادشاهی به نام گودآ پیدا شده ، کوتاه قامت و تنومند .چین لباس و تزئینات و نحوه ایستادن او در مقایسه با اکدی ها بسیار ساده است .

آثار مهم سومر جدید : زیگورات اور 2100 ق م خشت خام و نمای آجری

بابل : 1595- 2016 ق م

مهمترین پادشاه بابل حمورابی است .مهمترین اثراین دوره لوح قوانین حمورابی 1760 ق م در 282 ماده مربوط به زراعت و خریدو فروش و ازدواج و... این لوح روی سنگ سیاه کنده شده حمورابی را در برابر شمش یا شاماش (خدای خورشید ) در حال احترام نشان میدهد .اصل آن در ایران یافت شد و به موز لوور رفت بدل گچی آن را به ایران اهدا کردند که در موزه ایران باستان نگهداری می شود

آشور : 612 تا 2200 ق م (عصر شکوفایی آنها مربوط به قرن 7 و 8 ق م است ،آنها در شمال بین النهرین و سامی بودند اصل و نسب آنها اکدی است . در شمال بین النهرین سنگ فراوان بود از اینرو مجسمه های سنگی و نقش برجسته های سنگی از تمدن آشور برجای مانده .نقش برجسته های هخامنشی تحت تاثیر نثش برجسته های آشوری است با این تفاوت که نقش برجسته های آشوری دارای ویژگی روایت گری است. از این دوره کاخ  و ارگ سارگون دوم و زیگوراتی در منطقه خرساباد به جا مانده نقش برجسته گاو بالدار از قرن 8 از تمدن آشور الهام بخش نقش برجسته دروازه خشایار شا شاه در تخت جمشید است .

بابل جدید : کلده  400-600 الی 330 ق م  با اسکندر نابود شد .مهمترین پادشاه بخت نصر و مهمترین اثر دروازه ایشتار 575 ق م که به دستور پادشاه ساخته شد دارای آجر لعابدار و در موزه برلین است از آن دوره به بعد ساخت بناهایی با آجر لعابدار رایج شد .نمونه هایی از بنا با آجر لعابدار از آثار هخامنشیان نیز بدست آمده است .